تبلیغات
دایره المعارف ترکمنی بایراق - مطالب زبان و ادبیات

دایره المعارف ترکمنی بایراق


ضرب المثل ترکمنی

ماتال ترکمنی

ترکمن آدلری

ارتباط با مدیر

متین قزلجه (119)

وضعیت در یاهو

 

ID: matin_ghezeljeh

نظرسنجی

مردم ترکمن در تقابل با فرهنگ های دیگر چقدر توانسته اند نسبت به حفظ فرهنگ و سنن قوم خود موفق باشند؟

جستجو در وبلاگ

  

لوگو


 

دوره ی ادبیات نوین (از قرن 12 ه به بعد)

ناموارن این دوران را به شرح زیر و به طور خلاصه معرفی می کنم.

 

1- قربان دردی ذلیلی (متولد 1220 ه ق)

ذلیلی از طوایف گوگلان، تیره ی گرکز و فرزند شخصی به نام دولت محمد بود. وی بیشتر عمر خود را در اطراف رود اترک گذراند چنان  که در خطاب به صیدی شاعر گفته است:

« دلم هوای اترک می کند که زادگاه من است.»

ذلیلی نیز مثل مختومقلی در مدرسه ی شیرغازی واقع در خیوه درس خواند و از همان ابتدا با آثار و افکار مختوم قلی آشنا شد. شعر های او نشان دهنده ی فقر مردم زمانه اش، ظلم فرمانروایان و درد اجتماعی است.

 

2- آناقلیچ مأتأجی (متولد 1240 ه ق، 1824 میلادی)

مأتأجی/ محتاجی، در روستای کوشی، اطراف عشق آباد متولد شد و به سبب فقر مادی به مأتأجی شهرت یافت. اشعار او به زبان حالّی بخشی (خواننده و نوازنده ی خلقی) در بین مردم به شهرت رسید.

مأتأجی از آثاری چون: کور اوغلی، شاه صنم و غریب و ... الهام گرفته است. شعر ماتاجی بیانگر روح پهلوانی و وطن دوستی اوست. در عاشقانه های او، تاثیر نظامی، شاعر بلند آوازه ی ایران، آشکار است.

ماتاجی در سال 1884 به جوار حق رفت. یعنس سه سال بعد از کشتار فجیع مردم گوگ تپه به دست روس ها. شاعر، متألم و متأثر از این کشتار، تحت عنوان قالدیم ویران دنیاده/ در این دنیای ویران، تنها ماندم، چنین سروده است:

یاشیل باشلی یاش گلین، آق اویلر نگیز حیران دور

تایلی چراغیم سوندی، قالدیم ویران دنیاده

* ای عروس های سبز پوش! آشفته شد خانه ی سفیدتان

چراغ زندگی من نیز خاموش، در این دنیای ویران، تنها مانده ام.

 

ماتاجی در اشعار خود از داستان های عامیانه، ضرب المثل ها و روایات ترکمنی بهره ی فراوان برده است. وی در وصف زن و بیان مقامات اخلاقی و آداب مهمان دوستی نیز، تواناست.

فرزندی ادیب به نام ملادردی یادگار  اوست.

 

ادامه مطلب

 

شنبه 19 مرداد 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

دوره ی تجدید حیات ادبی یا دوران مختومقلی

 

از قرن 10 ه ق/ 16 میلادی به بعد ادبیات شفاهی از نظر مضمون و محتوا غنی تر شد و آثار ارزشمندی چون (عاشق غریب – کوراغلی) با محتوای عشق و محبت و صداقت و قهرمانی به وجود آمد آن چنان که ادبیات کلاسیک را نیز به شدت تحت تاثیر خود قرار داد.

حماسه ی کوراوغلی در قرن 11 ه ق / 17 میلادی به نظم و نثر کشیده شد، یکی از شاخص ترین و زیباترین ادبیات شفاهی خلقی است که ترک و ترکمن و همه ی مردم آسیای میانه و آسیای صغیر آن را از آن خود می دانند.

آلکساندرا خودزکو، کوراوغلی را ترکمنی از طایفه ی تکه می داند و فاروق سومر او را یک ترک اهل آناطولی معرفی می کند. ثروتمندان او را راهزن می دانستند و مردم فقیر او را یاور خود.

آن چه مسلم است و انکارناپذیر – کوراوغلی اهل هر کجا که باشد – یک قهرمان خلقی است و بازگو کننده ی دلاوری ها، هیجانات، اضطراب ها و احساسات قهرمانان و خلق های محروم جامعه.

به طور کلی زبان ادبی ترکمن تا قرن 10 ه ق لهجه ی ادبیات جغتایی بود اما با ظهور نامورانی چون دولت محمد آزادی، نورمحمد عندلیبی، مختومقلی فراغی، محمد بایرام خان، برخوردار ترکمن، ذلیلی، ملانفس، محمد ولی کمینه، مأتأجی، مسکن قلیچ، شیدایی و ... لهجه ی جدید ترکمن شکل گرفت و آثار ارزشمندی در زمینه ی شعر و داستان به وجود آمد. اینک چند تن از ناموران و آثار آن ها را به ترتیب تاریخ زندگانی معرفی می کنم:

 

1- محمد بایرام خان (قرن 10 ه ق)

محمد بایرام خان ابتدا در خدمت شاه اسماعیل صفوی بود و بعد در هند به خدمت « بابر، نواده ی پنجم تیمور گورکان » در آمد و در تاسیس دولت گورکانی یا امپراطوری مغول در هند نقش اساسی داشت.

محمد بایرام خان اشعاری به فارسی و ترکی دارد که نخستین بار تحت عنوان منتخبات در عشق آباد به چاپ رسید.

 

2- برخوردار ترکمن (قرن 12 ه ق)

برخوردار ترکمن اگر چه به فارسی می نوشت اما نوشته های او رنگ و بوی ترکمنی داشت. کتاب های (مخمل آرا، محبوب القلوب، رعنا و زیبا) از آثار اوست. کتاب محبوب القلوب او تحت عنوان (شمس و قهقهه) در کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی موجود است.

 

3- دولت محمد آزادی (1174- 1112 ه ق)

دولت محمد متخلص به آزادی فرزند مختوم قلی یوناچی بود و به علت تقارن زمان تولدش با زمان پیری پدر، به «قرّی ملا» شهرت یافت، اشعار او دارای شعور و احساسات ملی است. وی مبلّغ اتحاد ترکمن و برقراری عدالت و آزادی بود. از آثار او:

1- منظومه ی بهشت نامه: که بیشتر در مسائل مذهبی است.

2- وعظ آزادی: این کتاب در پند و اندرز و مسائل مختلف جامعه نظیر لزوم توجه به علم و دانش و دستگیری از فقراست.

3- حکایت جابر و انصار

4- مناجات نامه

5- اشعاری چند در قالب غزل، قصیده و رباعی

 

4- نورمحمد عندلیبی (قرن 12 ه ق)

عندلیبی در اشعار خود از فولکور استفاده می کرد و در عین حال از موضوع های عشقی و کلاسیک غافل نبود. وی آثار خود را به شکل داستان و به نظم و نثر نوشته است.

 

5- مختوم قلی فراغی (1205- 1146 ه ق)

مختوم قلی فرزند دولت محمد آزادی است. وی را بنیاد گذار ادبیات نوین ترکمن می دانند. مختومقلی در بخارا و خیوه درس خواند، زبان های فارسی، عربی و ترکی را به خوبی می دانست، صوفی مسلک و در عین حال رئالیست بود. مختوم قلی طرفدار وحدت ترکمن ها بود و در شعر ترکمنی، شعر ملی/ قوشغی را وارد کرد.

اشعار فراغی چنان بر زبان، توسط طبقات مختلف مردم مسلمان ترکمن شایع و منتشر گشت که اگر ادعا شود در سرزمین ترکستان اکثر مردم کم و بیش ابیاتی از آن را به خاطر دارند، زیاد اغراق نخواهد بود. شهرت مختومقلی محدود به ترکمن ها و ترکستان نشد. در افغانستان نام مختومقلی یاد آور مفاهیم معنوی – حماسی آمیخته با مبانی دینی بود. گذشته از ترکمن ها، در بین اقوام کرد ، فارس و ترک همجوار با مناطق ترکمن نشین ابیات نغز او حکم ضرب المثل پیدا کرده بود.

تعدادی از فضلا و ادبای ترکمن و غیر ترکمن بر این اتفاق نظر دارند که اشعار مختومقلی در اصل حدود 700 بیت بوده ولی هم اکنون فقط 200 بیت از آن به یادگار باقی مانده است. در جمهوری ترکمنستان در آرشیو مرکز اسناد مختومقلی نسخه های خطی دیوان مختومقلی نگهداری می شود. پاره ای از این آثار ناظر بر تفسیر ابیات فراغی و نقل روایات آن بوده و بخش دیگر به تحلیل مواضع فکری و عقیدتی شاعر پرداخته است. لازم به ذکر است که دیوان مختومقلی فراغی هم اکنون به چند زبان زنده ی دنیا مثل انگلیسی، روسی، فارسی و ... ترجمه و چاپ شده است.

 

 

شنبه 12 مرداد 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

دوره ی تسلط ادبیات جغتایی (قرن 10 ه.ق)

 

از قرن 15 میلادی / 9 ه.ق به بعد سه زبان کتابت در آسیای میانه پدید آمد.

1- ترکی شمالی: بر اساس ادبیات قبچاق

2- ترکی شرقی: بر اساس لهجه های مردم آسیای میانه

3- ترکی غربی: بر اساس لهجه های اوغوز

 

ترکی شرقی را به مناسبت نام جغتای فرزند دوم چنگیز خان که در آن منطقه حکومت داشت، ترکی جغتایی نامیده اند.

ادبیات جغتایی از زمان امیر تیمور پدید آمد و با ظهور شاعر بلند پایه ای به نام امیر علیشیر نوایی - وزیر سلطان حسین بایقرا، حاکم هرات- (884 ه.ق / 1441 م – 906 ه.ق/ 1501 میلادی) به کمال رسید و  زبان ادبی این منطقه شد.

نوایی سرآمد شعرای زمان خود بود و زبان های فارسی، عربی را مانند زبان ترکی به خوبی می دانست. نوایی در کتاب مجالس النفایس، که می توان آن را اولین تاریخ ادبیات ترکی شرقی دانست، از 300 شاعر ترک زبان نام برده است که گروهی از آنها به فارسی هم شعر گفته اند.

در رواج و تکامل ادبیات جغتایی فرمانروایان آسیای میانه نیز سهم به سزایی داشتند، چرا که بسیاری آز آنها خود شاعر بودند و از شاعران چه از لحاظ مادی و چه از لحاظ معنوی حمایت می کردند.

 

 

یکشنبه 23 تیر 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

دوره تسلط ادبیات قبچاقی (قرون 7 و 8 و 9 ه.ق)

 

دشت قبچاق منطقه ی وسیع خوارزم، شمال قفقاز و دشت های جنوب روسیه را در بر می گرفت و چون محل حکومت جوجی، یکی از چهار پسر چنگیز بود، به منطقه ی آلتون اردو - اردوی طلایی- نیز شهرت داشت.

ادبیات قبچاقی غیر از دشت قبچاق در مصر و سوریه نیز رایج بود، چرا که ترک های قبچاقی در این مناطق اکثریت داشتند. آثار مشروحه ی زیر نشانگر ویژگی های زیانی، قومی، اجتماعی و مذهبی ادبیات قبچاقی است.

 

1- محبت نامه ی خوارزمی: این کتاب در قالب مثنوی و به سال 731 ه.ق در حوضه ی رود سیحون به اتمام رسید. از این اثر دو نسخه در موزه ی بریتانیا موجود است، یکی به خط عربی و یکی به خط اویغوری.

محبت نامه متضمن 11 نامه است که خوارزمی بنا به خواست یکی از امرای آلتین اردو / اردوی طلایی به نام محمد خوجا بیک نوشت و به خود او تقدیم کرد.

خوارزمی علاوه بر خوارزم در مصر نیز شهرت داشت چنان که سیف سرائی شاعر قبچاقی دربار مملوک مصر برای یکی از غزل های او نظیره ای ساخته است.

 

2- نهج الفرادیس: اثر محمود فرزند علی است که در (کردر) واقع در خاور اورگنج قدیمی زاده شد. وی این کتاب را در سال 1342 میلادی / قرن 8 ه.ق در موضوع مسائل اخلاقی و دینی به پایان برد. زبان کتاب، تعلیمی، ساده و به لهجه ی ترکی خوارزمی، مخلوطی از لهجه های کاشغری، قبچاق و اوغوز است.

از این کتاب دو نسخه موجود است. یکی در استانبول که در سال 741 ه.ق و دیگری در موزه ی شرق بریتانیا به سال 792 ه.ق نوشته شده است.

 

3- رونق الاسلام: رونق الاسلام اثری است منظوم که در قرن 9 ه.ق توسط شیخ شریف خیوه ای برای تعلیم به مردم ترکمن، سروده شد و یکی از بهترین نمونه های لهجه ی ترکی- ترکمنی مشترک آسیای میانه است.

 

 

شنبه 22 تیر 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

زبان یکی از توانایی های ذهنی انسان که برای ایجاد ارتباط در بین انسان ها مورد استفاه قرار می گیرد. بر اساس این تعریف، هر ارتباط ذهنی در بین انسان ها که احتیاج به مترجم داشته باشد در مقوله ی زبان می گنجد، مثل زبان فارسی، انگلیسی و ...

در دنیا زبان فراوان است اما دانشمندان زبان شناس با روش تطبیقی، تعداد آنها را در سه بخش طبقه بندی کرده اند.

الف- خانواده ی زبان های هندی و اروپایی

ب- خانواده ی زبان های حامی و سامی

ج- خانواده زبان های اورالی- آلتایی

بر اساس این تقسیم بندی ها زبان ترکمنی از خانواده ی اورالی- آلتایی است. در این زبان که (پیوندی) یا (التصاقی) خوانده می شود. ریشه ی کلمات ثابت می ماند و معانی مختلف با افزودن پسوندهای مختلف حاصل می شود.

باسکاکوف در کتاب «تورک دنیاسی، آنکارا 1976» زبان های ترکی را به دو گروه غربی و شرقی تقسیم می کند.

ترکی غربی که به ترکی اوغوز نیز معروف است، زبان کسانی است که بین بحر حزر تا ممالک بالکان زندگی می کنند که شامل ترکمن ها هم می شود.

در یک تقسیم بندی کلی زبان و ادبیات ترکی - ترکمنی را به دوره های زیر تقسیم کرده اند:

الف- ار ابتدا تا قرن 7 ه.ق: در این دوره زبان و ادبیات همه ی اقوام ترک مشترک است.

ب- قرون 7 و 8 و 9: دوران تسلط ادبیات قبچاقی است. (خوارزمی)

ج- قرن 10 ه.ق: دوره ی تسلط ادبیات جغتایی است.

د- از قرن 10 تا 12: دوره ی تجدید حیات ادبی یا دوران مختوم قلی.

و- از قرن 12 به بعد دوره ی ادبیات نوین.

 

ادامه مطلب

 

جمعه 21 تیر 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

ییتدی‌ یولوم‌، داغ‌ قایسی‌دیر، دوز قایسی‌      

آنگماز كونگلوم‌ معنی‌ قایسی‌، سوز قایسی‌    

فهم‌ ایله ‌من‌، یول‌ قایسی‌ دیر،ایز قایسی    

امید اوزوب‌، قاچا بیلمن‌، نیلایین‌    

معنی:   

راه راگم کرده ام٫کوه کجاست! دشت کجا؟!

دل عاشقم فهم نمی‌کند که معنا چیست و سخن چیست!

اندیشه نمی‌کنم که مقصد راه کدامست و راه برگشت کدام!

امیدم را ازدست نمی‌دهم و از سرنوشت فرار نمی‌کنم! جزاین‌چه‌کنم؟!

«مختومقلی فراغی »

 

 

چهارشنبه 14 فروردین 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

میحمان آتانگدان دا أولی!                           

معنی: میهمان از پدر نیز برایت گرامی تر است!

 

أورسا،سؤسا،حور لاسا دا ایل یاغشی دیر! 

معنی: اگر ایل ترا بزند،دشنامت دهد وخوارت کند باز بهتر است!

 

ایل آغزی کرامت!                

معنی: سخن ایل  مقدس است!

 

یاقما بیشرسینگ،قازما دوشرسینگ! 

معنی: چاه مکن بهر کسی،اول خودت دوم کسی!

 

أر قارریسا إرکدن قالار،هلی قارریسا گورکدن!

معنی: مرد اگر پیر شود ازآزادیش می ماند،زن اگر پیر شود از گردش!

 

پولسیز بازارا بارنیندان٫کفن سیز گؤرا! 

معنی: بی پول اگر به بازار بروی٫انگار که بی کفن به گور!

 

اوغلان هاولیغار٫توت وقتیندا بیشر!

معنی:کودک عجله دارد اما توت به وقت خود می رسد!

 

جانی آغیران تانریسینه-دا قارغار!

معنی:درد کشیده٫حتی به خدایش نیز ناسزا خواهد گفت!

 

تؤرکمنه حارام یوقماز!  

معنی: مال حرام به ترکمن نمی‌آید!

 

لالینگ دیلینه٫انه سی دوشر! 

معنی: زبان لال را مادرش فهمد!

 

اوزال اُویلان٫سونرا اویلن! 

معنی: اول تعمق کن٫سپس ازدواج!

 

 

چهارشنبه 7 فروردین 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

آخرین مطالب
لینکستان

سایت ها


ترکمنان غیور

Turkmen Yigit

دلنوشته های یک پسر ترکمن

توركمنینگ گؤزه‌ل آدلارئ

تمران

وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه مازندران

سایت رسمی اشک رویا یوسف قلیچ پور

سایت ورزشی گنبد کاووس

اشک رویا

سایت فرهنگی خبری ئیلدز

ترکمن

ترکمن تولز

ارکین

آلادالارئم

جمعیت فرهنگی اجتماعی اولکا کمیش دپه

وب سایت شخصی امان قلیچ شادمهر

هفته نامه همزیستی

گلستان نیوز

سایت فرهنگی ترکمن آنلاین

بارش نیوز (جبهه مشارکت ملی گلستان)

گنبد آنلاین

اولکامیز (سایت اطلاع رسانی آق قلا)

دوتار (دانلود موسیقی ترکمن)

یاشلیق

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گلستان

ویکی پدیا ترکمنی

پایگاه اطلاع رسانی آق قلا

فتو فلیکر بندر ترکمن

انجمن فرهنگی ترکمن های مقیم گوتنبرگ سوئد

هفته نامه سلیم

فصلنامه یاپراق

دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن ایران

طبرستان

انجمن شعر و ادب ترکمنی میراث

گاهنامه صحرا

ترکمن کلیک

وب سایت بدر

پاراسات

مصلی نماز جمعه اهل سنت گنبدکاووس

نخبگان کمیش دپه

اوزاق یاشا بیگ ترکمن ایلم

دیوان کامل مختومقلی فراغی

ایل- گون

یاغشی یول

تورکمن صحرا مدیا

هفته نامه صحرا

شرکت تعاونی تولید و مشاوره اسب اصیل ترکمن

سارغد (دانشجویان ترکمن دانشگاه سیستان و بلوچستان)

غوشغیلار

ترکمن صحرا

دانشجویان ترکمن دانشگاه اردبیل

یاغتی ترکمن صحرا

دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل

آق قلا

پایگاه اطلاع رسانی جمعیت ترکمنهای مقیم تهران

سایت خبری و فرهنگی ترکمن صحرا

سایت اطلاع رسانی گنبد

پایگاه اطلاع رسانی استان گلستان

همه سایت ها

وبلاگ ها


تندیس

گرمایش تابشی

برندسازی

بج سینه

تنور گازی

عکس آق قلا

دیهیم بندر ترکمن

زندگی

پنجره ای رو به سخن

با من بمان

آلتین قپبا (مایا)

دلنوشته (هاتیجا)

گل شاد

اٌغلن

یک پسر (نوشته های محمد فرهادی توماج)

مجله ترکمنی میراث

وبلاگ فرهنگی دانشجویان ترکمن دانشگاه علوم پزشکی ساری

اشعار ترکمنی (موسی قزلجه)

اشعار طنز ترکمنی (موسی قزلجه)

ایلیار

مایسا

پژواک (اجو)

دختر طلایی (هانا)

آیراتین

نوشتهای یک جوان ترکمن

ترکمن مدیکال

گل مادر (عایشه)

عاشق ترکمن صحرا

هاتیجا...

MY Friends (آینا)

وبلاگ پسران گنبدی

اشک رویا (یوسف قلیچ پور)

myminds (آیرا)

خاطرات ترک خورده (مرضیه)

پلی بین من و شما (دکتر دیه جی)

دانشجویان ترکمن دانشگاه پیام نور گرگان

زیست پژوهان گنبد کاووس

روستای قرنجیک خواجه خان

دختر ترکمن (جیران)

کم کم درخت می شوم

پیام بازرگانی

دنیای تو

ترکمن های مقیم جم

اهل سنت شمال

بچه های بندر تر کمن

آرمادا

راز گل سرخ (مایا)-(تعطیل شد)

بدون عنوان (ظهری)

ترکمن قیز (گزل)

لبریز از عشق

همه وبلاگ ها

 

 

 


ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک

ابتدای صفحه

Design By: www.Bayragh.ir © 2006-2009

.استفاده از مطالب وبلاگ با ذكر منبع بلامانع است