تبلیغات
دایره المعارف ترکمنی بایراق - زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)

دایره المعارف ترکمنی بایراق


ضرب المثل ترکمنی

ماتال ترکمنی

ترکمن آدلری

ارتباط با مدیر

متین قزلجه (119)

وضعیت در یاهو

 

ID: matin_ghezeljeh

نظرسنجی

مردم ترکمن در تقابل با فرهنگ های دیگر چقدر توانسته اند نسبت به حفظ فرهنگ و سنن قوم خود موفق باشند؟

جستجو در وبلاگ

  

لوگو


 

زبان یکی از توانایی های ذهنی انسان که برای ایجاد ارتباط در بین انسان ها مورد استفاه قرار می گیرد. بر اساس این تعریف، هر ارتباط ذهنی در بین انسان ها که احتیاج به مترجم داشته باشد در مقوله ی زبان می گنجد، مثل زبان فارسی، انگلیسی و ...

در دنیا زبان فراوان است اما دانشمندان زبان شناس با روش تطبیقی، تعداد آنها را در سه بخش طبقه بندی کرده اند.

الف- خانواده ی زبان های هندی و اروپایی

ب- خانواده ی زبان های حامی و سامی

ج- خانواده زبان های اورالی- آلتایی

بر اساس این تقسیم بندی ها زبان ترکمنی از خانواده ی اورالی- آلتایی است. در این زبان که (پیوندی) یا (التصاقی) خوانده می شود. ریشه ی کلمات ثابت می ماند و معانی مختلف با افزودن پسوندهای مختلف حاصل می شود.

باسکاکوف در کتاب «تورک دنیاسی، آنکارا 1976» زبان های ترکی را به دو گروه غربی و شرقی تقسیم می کند.

ترکی غربی که به ترکی اوغوز نیز معروف است، زبان کسانی است که بین بحر حزر تا ممالک بالکان زندگی می کنند که شامل ترکمن ها هم می شود.

در یک تقسیم بندی کلی زبان و ادبیات ترکی - ترکمنی را به دوره های زیر تقسیم کرده اند:

الف- ار ابتدا تا قرن 7 ه.ق: در این دوره زبان و ادبیات همه ی اقوام ترک مشترک است.

ب- قرون 7 و 8 و 9: دوران تسلط ادبیات قبچاقی است. (خوارزمی)

ج- قرن 10 ه.ق: دوره ی تسلط ادبیات جغتایی است.

د- از قرن 10 تا 12: دوره ی تجدید حیات ادبی یا دوران مختوم قلی.

و- از قرن 12 به بعد دوره ی ادبیات نوین.

زبان یکی از توانایی های ذهنی انسان که برای ایجاد ارتباط در بین انسان ها مورد استفاه قرار می گیرد. بر اساس این تعریف، هر ارتباط ذهنی در بین انسان ها که احتیاج به مترجم داشته باشد در مقوله ی زبان می گنجد، مثل زبان فارسی، انگلیسی و ...

در دنیا زبان فراوان است اما دانشمندان زبان شناس با روش تطبیقی، تعداد آنها را در سه بخش طبقه بندی کرده اند.

الف- خانواده ی زبان های هندی و اروپایی

ب- خانواده ی زبان های حامی و سامی

ج- خانواده زبان های اورالی- آلتایی

بر اساس این تقسیم بندی ها زبان ترکمنی از خانواده ی اورالی- آلتایی است. در این زبان که (پیوندی) یا (التصاقی) خوانده می شود. ریشه ی کلمات ثابت می ماند و معانی مختلف با افزودن پسوندهای مختلف حاصل می شود.

باسکاکوف در کتاب «تورک دنیاسی، آنکارا 1976» زبان های ترکی را به دو گروه غربی و شرقی تقسیم می کند.

ترکی غربی که به ترکی اوغوز نیز معروف است، زبان کسانی است که بین بحر حزر تا ممالک بالکان زندگی می کنند که شامل ترکمن ها هم می شود.

در یک تقسیم بندی کلی زبان و ادبیات ترکی - ترکمنی را به دوره های زیر تقسیم کرده اند:

الف- ار ابتدا تا قرن 7 ه.ق: در این دوره زبان و ادبیات همه ی اقوام ترک مشترک است.

ب- قرون 7 و 8 و 9: دوران تسلط ادبیات قبچاقی است. (خوارزمی)

ج- قرن 10 ه.ق: دوره ی تسلط ادبیات جغتایی است.

د- از قرن 10 تا 12: دوره ی تجدید حیات ادبی یا دوران مختوم قلی.

و- از قرن 12 به بعد دوره ی ادبیات نوین.

 

الف- از ابتدا تا قرن 7 ه.ق – دوران اشتراک

در این دوران که دوران اشتراک با همه ی اقوام ترک است. خط و کتابت با سنگ نوشته های اورخون در قرن 2 ه.ق آغاز شد و در سیر تحولات خود به خط اویغوری رسید. آثار معروف این دوره عبارتند از:

 

1- اوغوزخان / اوغوزنامه: داستان اوغوز خاقان که در جامع التواریخ تألیف رشید الدین فضل الله و شجره ی ترک اثر ابولغازی بهادر خان (خان خیوه) نیز نقل شده، داستانی متعلق به دو قرن قبل از میلاد مسیح (ع) که به صورت ادبیات شفاهی، سینه به سینه به نسل های آینده منتقل شد و در قرن 7 ه.ق / 13 میلادی آن را به خط اویغوری به صورت کتاب در آوردند. این کتاب به لهجه ی ترکی کاشغری و متضمن داستان اوغوز خان است و دو شکل دارد:

1- شکل قدیم یا شکل غیر اسلامی.

2- شکل جدید یا شکل اسلامی.

ماحصل این داستان چنین است که: « چون اوغوز خان از مادر زاده شد بسیار زیبا بود، در مدت چهل روز بزرگ و زورآور شد، به شکار رفت و با دختری که از آسمان نازل شده بود ازدواج کرد و از او صاحب سه پسر شد. آنگاه با دختری دیگر ازدواج کرد، از او هم صاحب سه پسر شد. بعد مهمانی بزرگی ترتیب داد و خود را خاقان نامید و با هر کس که از او اطاعت نمی کرد، می جنگید. چون زمان مرگش رسید، متصرفات خود را بین 6 پسر خود تقسیم کرد. از این 6 فرزند 24 قبیله ی اوغوز پدید آمد.»

 

2- قوتاد قوبیلیک: این کتاب را یوسف اولوغ بیک حاجب خاص در قرن 5 ه.ق (1069 میلادی) در بلاساغون، مرکز حکمرانان ترک، نوشت و یه سلطان قراخانی، بغراخان، تقدیم کرد. از این کتاب سه نسخه موجود است:

الف- یک نسخه به خط اویغوری / ب- دو نسخه به خط عربی

قوتاد قوبیلیک اثری است منظوم و به شیوه ی مناظره در پند و نصیحت. زبانی ساده و در عین حال ادبی دارد که با مناجات خداوند شروع می شود و با مدح پیامبر اکرم (ص) و خلفای راشدین (رض) ادامه می یابد.

این کتاب هم یک شاهکار ادبی است و هم کتابی در علوم سیاسی، اداری و اجتماعی. در ارزش ادبی آن همین بس که نویسنده از لغات فارسی و عربی خیلی کم و از صنایع شعری به حد زیاد استفاده کرده است.

 

3- دیوان لغات ترک: این کتاب را محمود بن حسین کاشغری برای تعلیم زبان ترکی ادبی به اعراب نوشت - در سال 451 ه.ق / 1072 میلادی – و متضمن تبلیغ روح سلحشوری، مقاومت در مقابل دشمن و تعریف و تمجید از قهرمانان دفاع در راه وطن است. در این کتاب علاوه بر موارد فوق راجع به عرف و عادات و عقاید و اقوام و جوامع و نواحی ترک نشین نیز اطلاعات جامعی داده شده است، مضاف بر آن راجع به قبایل 24 گانه ی اوغوز و و علامت های مخصوص آنها نیز - که تمغا نامیده می شود - می توانیم اطلاعات مفیدی به دست بیاوریم.

 

4- دده قوقود: کتاب دده قورقود یکی از شاهکارهای ادبیات خلقی جهان و مرکب از یک مقدمه و دوازده داستان حماسی، منظوم و منثور است که به قولی در قرون پیش از میلاد مسیح پدید آمد و در قرن 5 ه.ق / 11 میلادی تدوین و کتابت شد. این کتاب را گروهی از دانشمندان زبان شناس از نخستین آثار شفاهی و مشترک همه ی خلق های ترک به لهجه ی اوغوزی می دانند.

هر یک از داستان های این کتاب، بیانگر قهرمانی های مردم اوغوز و نشان دهنده ی احساسات، تفکرات، خصوصیات قومی، دین و چگونگی گذران زندگی آنهاست و ریشه ی آنها را باید در وقایع تاریخی مردم آسیای میانه جستجو کنیم. کتاب دده قورقود گذشته از اهمیت تاریخی از نطر زبانی و دینی نیز حائز اهمیت است.

 

5- مقدمة الادب: مقدمة الادب در قرن 6 ه.ق (12 میلادی) توسط ابولقاسم جارالله زمخشری برای تعلیم زبان عربی و غیر عرب (فارس، ترک، خوارزمی)نوشته شد. این کتاب از نظر اطلاعاتی که در پاره ی لغات ترک و لهجه های اوغوز، قبچاق، قنقلی می دهد. یکی از مهم ترین آثار است. (بعد از دیوان لغات ترک، اثر محمود کاشغری)

متن کتاب عربی است، اما ترجمه ی ترکی و فارسی آن در زیر سطر آمده است. از آثار دیگر زمشخری می توان تقسیر کشف الاسرار را باید نام برد که از مهمترین تفسیر های قرآن کریم است و اینک در موزه ی بریتانیا نگهداری می شود.

 

6- دیوان حکمت: این کتاب به نظم و اثر خواجه احمد یسوی است که در اواخر قرن 11 و اوایل قرن 12 میلادی زندگی می کرد. (فوت 545 ه.ق / 1166 میلادی)

خواجه احمد در تاریخ تصوف ایران به نام پیر ترکستان معروف است. وی مرید شیخ یوسف همدانی بود و طریقت یسویه را تأسیس کرد.

دیوان حکمت اشعاری به شکل دو بیتی است، بیشتر با وزن هجایی که جنبه ی تعلیمی نیز دارد.

طریقت یسوی در پیدایش طریقت های دیگر نظیر حیدریه در خراسان (قرن 13 میلادی)، بابایی و بکتاشیه، نقش اساسی داشته است. از شاگردان خواجه احمد، حکیم سلیمان آتا را باید نام برد که در شهر باقرقان فعالیت داشت.

درباره ی خواجه احمد یسوی مرحوم پروفسور فواد کوپرولو، تحقیقات عمیقی نموده، در کتاب تورک ادبیاتیندا ایلکی متصوف لر، استانبول، 1918 میلادی، شرح داده است.

 

7- عتبة ال حقایق: این کتاب منظوم و در قرن 6 ه.ق توسط احمد یوکنکی و به لهجه ی ترکی کاشغری نوشته شد. کتابی است دینی و اخلاقی به شکل موعظه که در آن لغات عربی و فارسی فراوان است.

ابتدای این کتاب در حمد و ثنای پروردگار و نعت رسول اکرم (ص) و مدح خلفای راشدین در شکل غزل است و در نهایت با بیان فضیلت های اخلاقی، دینداری، قواعد علم و جوانمردی ادامه می یابد.

 

8- قصه ی یوسف: این کتاب در قرن 7 ه.ق سروده شده است، به وزن هجایی و به شکل دو بیتی و شبیه قوشما (قوشقی).

موضوع کتاب، داستان عشق زلیخا به حضرت یوسف (ع) است و نشان می دهد که شاعر در سرودن آن، تحت تأثیر خواجه احمد یسوی و طریقت او بوده است.

ترک شناسانی مانند بروکلمان کتاب قصه ی یوسف را اولین اثر به ترکی غربی می دانند که ویژگی های ترکی شرقی را نیز دارد. به قول پروفسور کوپرولو، شاعر علی، صاحب این اثر، از اوغوزهای خوارزم و حنفی مذهب بوده است. پروفسور احمد جعفر اوغلو معتقد است که لهجه ی این اثر بیشتر آذری و به کتاب دده قوورد نزدیک است و آدیلارچار این منظومه را مربوط به ترکمنی قدیم می داند.

 

9- قصص الانبیا: این اثر متعلق به ناصر رابغوزی است در منقبت پیغمبران و متعلق به قرن 7 ه.ق. قصص الانبیا کتابی است به نثر اما قطعات منظوم نیز دارد. معلوم است که مؤلف در نوشتن آن تحت تأثیر کتاب قوتاد قوبیلیک بوده است.

قدیمی ترین نسخه ی خطی این کتاب در موزه ی بریتانیا نگهداری می شود که در سال 1948 میلادی به چاپ رسید، گنجینه ی است از لغات ترکی مخصوصا اسامی جانوران، مرغان و ستارگان.

 

10- معین المرید: معین المرید توسط شیخ شریف و در خوارزم به نظم کشیده شد. (692 ه.ق / 1313 میلادی).

محتویات این کتاب قطعاتی از اشعار مذهبی است که به زودی در میان اقوام ترک و ترکمن رواج یافت و ابولغازی بهادرخان، خان خیوه، اولین بار در کتاب خود، شجره ی تراکمه، از آن نام برد.

 

منبع: کتاب نگاهی به فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها

تألیف: گنبد دردی اعظمی راد

 

 

جمعه 21 تیر 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

آخرین مطالب
لینکستان

سایت ها


ترکمنان غیور

Turkmen Yigit

دلنوشته های یک پسر ترکمن

توركمنینگ گؤزه‌ل آدلارئ

تمران

وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه مازندران

سایت رسمی اشک رویا یوسف قلیچ پور

سایت ورزشی گنبد کاووس

اشک رویا

سایت فرهنگی خبری ئیلدز

ترکمن

ترکمن تولز

ارکین

آلادالارئم

جمعیت فرهنگی اجتماعی اولکا کمیش دپه

وب سایت شخصی امان قلیچ شادمهر

هفته نامه همزیستی

گلستان نیوز

سایت فرهنگی ترکمن آنلاین

بارش نیوز (جبهه مشارکت ملی گلستان)

گنبد آنلاین

اولکامیز (سایت اطلاع رسانی آق قلا)

دوتار (دانلود موسیقی ترکمن)

یاشلیق

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گلستان

ویکی پدیا ترکمنی

پایگاه اطلاع رسانی آق قلا

فتو فلیکر بندر ترکمن

انجمن فرهنگی ترکمن های مقیم گوتنبرگ سوئد

هفته نامه سلیم

فصلنامه یاپراق

دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن ایران

طبرستان

انجمن شعر و ادب ترکمنی میراث

گاهنامه صحرا

ترکمن کلیک

وب سایت بدر

پاراسات

مصلی نماز جمعه اهل سنت گنبدکاووس

نخبگان کمیش دپه

اوزاق یاشا بیگ ترکمن ایلم

دیوان کامل مختومقلی فراغی

ایل- گون

یاغشی یول

تورکمن صحرا مدیا

هفته نامه صحرا

شرکت تعاونی تولید و مشاوره اسب اصیل ترکمن

سارغد (دانشجویان ترکمن دانشگاه سیستان و بلوچستان)

غوشغیلار

ترکمن صحرا

دانشجویان ترکمن دانشگاه اردبیل

یاغتی ترکمن صحرا

دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل

آق قلا

پایگاه اطلاع رسانی جمعیت ترکمنهای مقیم تهران

سایت خبری و فرهنگی ترکمن صحرا

سایت اطلاع رسانی گنبد

پایگاه اطلاع رسانی استان گلستان

همه سایت ها

وبلاگ ها


عکس آق قلا

دیهیم بندر ترکمن

زندگی

پنجره ای رو به سخن

با من بمان

آلتین قپبا (مایا)

دلنوشته (هاتیجا)

گل شاد

اٌغلن

یک پسر (نوشته های محمد فرهادی توماج)

مجله ترکمنی میراث

وبلاگ فرهنگی دانشجویان ترکمن دانشگاه علوم پزشکی ساری

اشعار ترکمنی (موسی قزلجه)

اشعار طنز ترکمنی (موسی قزلجه)

ایلیار

مایسا

پژواک (اجو)

دختر طلایی (هانا)

آیراتین

نوشتهای یک جوان ترکمن

ترکمن مدیکال

گل مادر (عایشه)

عاشق ترکمن صحرا

هاتیجا...

MY Friends (آینا)

وبلاگ پسران گنبدی

اشک رویا (یوسف قلیچ پور)

myminds (آیرا)

خاطرات ترک خورده (مرضیه)

پلی بین من و شما (دکتر دیه جی)

دانشجویان ترکمن دانشگاه پیام نور گرگان

زیست پژوهان گنبد کاووس

روستای قرنجیک خواجه خان

دختر ترکمن (جیران)

کم کم درخت می شوم

پیام بازرگانی

دنیای تو

ترکمن های مقیم جم

اهل سنت شمال

بچه های بندر تر کمن

آرمادا

راز گل سرخ (مایا)-(تعطیل شد)

بدون عنوان (ظهری)

ترکمن قیز (گزل)

لبریز از عشق

همه وبلاگ ها

 

 

 


ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک

ابتدای صفحه

Design By: www.Bayragh.ir © 2006-2009

.استفاده از مطالب وبلاگ با ذكر منبع بلامانع است