تبلیغات
دایره المعارف ترکمنی بایراق - زبان و ادبیات ترکمن قسمت پنجم (پایانی)

دایره المعارف ترکمنی بایراق


ضرب المثل ترکمنی

ماتال ترکمنی

ترکمن آدلری

ارتباط با مدیر

متین قزلجه (119)

وضعیت در یاهو

 

ID: matin_ghezeljeh

نظرسنجی

مردم ترکمن در تقابل با فرهنگ های دیگر چقدر توانسته اند نسبت به حفظ فرهنگ و سنن قوم خود موفق باشند؟

جستجو در وبلاگ

  

لوگو


 

دوره ی ادبیات نوین (از قرن 12 ه به بعد)

ناموارن این دوران را به شرح زیر و به طور خلاصه معرفی می کنم.

 

1- قربان دردی ذلیلی (متولد 1220 ه ق)

ذلیلی از طوایف گوگلان، تیره ی گرکز و فرزند شخصی به نام دولت محمد بود. وی بیشتر عمر خود را در اطراف رود اترک گذراند چنان  که در خطاب به صیدی شاعر گفته است:

« دلم هوای اترک می کند که زادگاه من است.»

ذلیلی نیز مثل مختومقلی در مدرسه ی شیرغازی واقع در خیوه درس خواند و از همان ابتدا با آثار و افکار مختوم قلی آشنا شد. شعر های او نشان دهنده ی فقر مردم زمانه اش، ظلم فرمانروایان و درد اجتماعی است.

 

2- آناقلیچ مأتأجی (متولد 1240 ه ق، 1824 میلادی)

مأتأجی/ محتاجی، در روستای کوشی، اطراف عشق آباد متولد شد و به سبب فقر مادی به مأتأجی شهرت یافت. اشعار او به زبان حالّی بخشی (خواننده و نوازنده ی خلقی) در بین مردم به شهرت رسید.

مأتأجی از آثاری چون: کور اوغلی، شاه صنم و غریب و ... الهام گرفته است. شعر ماتاجی بیانگر روح پهلوانی و وطن دوستی اوست. در عاشقانه های او، تاثیر نظامی، شاعر بلند آوازه ی ایران، آشکار است.

ماتاجی در سال 1884 به جوار حق رفت. یعنس سه سال بعد از کشتار فجیع مردم گوگ تپه به دست روس ها. شاعر، متألم و متأثر از این کشتار، تحت عنوان قالدیم ویران دنیاده/ در این دنیای ویران، تنها ماندم، چنین سروده است:

یاشیل باشلی یاش گلین، آق اویلر نگیز حیران دور

تایلی چراغیم سوندی، قالدیم ویران دنیاده

* ای عروس های سبز پوش! آشفته شد خانه ی سفیدتان

چراغ زندگی من نیز خاموش، در این دنیای ویران، تنها مانده ام.

 

ماتاجی در اشعار خود از داستان های عامیانه، ضرب المثل ها و روایات ترکمنی بهره ی فراوان برده است. وی در وصف زن و بیان مقامات اخلاقی و آداب مهمان دوستی نیز، تواناست.

فرزندی ادیب به نام ملادردی یادگار  اوست.

دوره ی ادبیات نوین (از قرن 12 ه به بعد)

ناموارن این دوران را به شرح زیر و به طور خلاصه معرفی می کنم.

 

1- قربان دردی ذلیلی (متولد 1220 ه ق)

ذلیلی از طوایف گوگلان، تیره ی گرکز و فرزند شخصی به نام دولت محمد بود. وی بیشتر عمر خود را در اطراف رود اترک گذراند چنان  که در خطاب به صیدی شاعر گفته است:

« دلم هوای اترک می کند که زادگاه من است.»

ذلیلی نیز مثل مختومقلی در مدرسه ی شیرغازی واقع در خیوه درس خواند و از همان ابتدا با آثار و افکار مختوم قلی آشنا شد. شعر های او نشان دهنده ی فقر مردم زمانه اش، ظلم فرمانروایان و درد اجتماعی است.

 

2- آناقلیچ مأتأجی (متولد 1240 ه ق، 1824 میلادی)

مأتأجی/ محتاجی، در روستای کوشی، اطراف عشق آباد متولد شد و به سبب فقر مادی به مأتأجی شهرت یافت. اشعار او به زبان حالّی بخشی (خواننده و نوازنده ی خلقی) در بین مردم به شهرت رسید.

مأتأجی از آثاری چون: کور اوغلی، شاه صنم و غریب و ... الهام گرفته است. شعر ماتاجی بیانگر روح پهلوانی و وطن دوستی اوست. در عاشقانه های او، تاثیر نظامی، شاعر بلند آوازه ی ایران، آشکار است.

ماتاجی در سال 1884 به جوار حق رفت. یعنس سه سال بعد از کشتار فجیع مردم گوگ تپه به دست روس ها. شاعر، متألم و متأثر از این کشتار، تحت عنوان قالدیم ویران دنیاده/ در این دنیای ویران، تنها ماندم، چنین سروده است:

یاشیل باشلی یاش گلین، آق اویلر نگیز حیران دور

تایلی چراغیم سوندی، قالدیم ویران دنیاده

* ای عروس های سبز پوش! آشفته شد خانه ی سفیدتان

چراغ زندگی من نیز خاموش، در این دنیای ویران، تنها مانده ام.

 

ماتاجی در اشعار خود از داستان های عامیانه، ضرب المثل ها و روایات ترکمنی بهره ی فراوان برده است. وی در وصف زن و بیان مقامات اخلاقی و آداب مهمان دوستی نیز، تواناست.

فرزندی ادیب به نام ملادردی یادگار  اوست.

 

3- ملانپس/ نفس (1277- 1225 ه ق)

ملانفس شاعر و نویسنده ای توانا بود از ترکمن های تکه و متولد مرو، وی در ادبیات نوین ترکمن شاه عاشقان لقب گرفته است. دیوان اشعارش اولین بار در سال های 1963- 1940 میلادی به چاپ رسید.

 

4- محمد ولی کمینه (1260- 1190 ه ق)

کیمنه شاعری بذله گو بود و در ناحیه ی سرخس متولد شد. وی از همان ابتدا با آثار شاعرانی چون (ملانفس، طالبی، شاه بنده، مختوم قلی آشنا شد.)، اشعار او نشان دهنده ی فقر مادی اوست.

 

5- شیدایی (قرن 13 و 14 ه ق)

شیدایی غزل سرا بود. گل و صنوبر، اثر مشهور اوست. وی با شاعران مشهور مدرسه ی شیرازی از جمله اراز ساری، مِرت شاعر و نگار شاعر روابط ادبی داشت.

 

6- مسکین قلیچ (1325- 1268 ه ق)

مسکین قلیچ زبان های فارسی و عربیرا می دانست و با آثار دولت محمد آزادی، مختوم قلی، ذلیلی، ملانفس و صیدی آشنا بود. اکنون در کاظم خوجه، واقع در شرق آی درویش، نزدیک کلاله مدفون است.

 

*********

برای بررسی جریان تکامل لهجه ی ترکمنی در طول قرن های 12 تا 20 میلادی چند نمونه ذکر می کنیم:

1- دیوان حکمت، شیخ احمد یسوی، قرن 12 میلادی

2- منظومه ی یوسف، شاعر علی، قرن 13 میلادی

3- شجره ی ترک، ابولغازی بهادر خان، قرن 17 میلادی

4- اشعار مختوم قلی فراغی، قرن 18 میلادی

5- اشعار ذلیلی، قرن 19 میلادی

6- آثار صحت ایشان، قرن 20 میلادی

7- ...

 

در طی قرن 20 میلادی ترکمن های ترکمنستان در جهت اعتلای زبان و ادبیات ترکمن کوشیدند و ضمن آشنایی با آثار نویسندگان و شاعران روس و ترجمه ی بسیاری از آنها به زبان ترکمنی، خود نیز آثار ارزشمندی خلق کردند.

متاسفانه در مناطق ترکمن نشین ایران به علت مخالفت رژیم پهلوی با هر نوع فعالیت در زمینه ی زبان مادری اقوام و طوایف، هیچ نوع فعالیت ادبی که چشمگیر باشدبه منصه ی ظهور نرسید و آنچه هم که جسته و گریخته دیده شد با استفاده از فرصت های سیاسی بود که گاه گاهی جرقه می زد، از آن جمله آثار زیر است:

1- دیوان صحت ایشان، قابوس نشریاتی، بی تاریخ

2- دیوان قربان دردی ذلیلی،

3- دیوان ماتاجی،

4- دیوان محمد ولی کمینه

5- دیوان مختوم قلی فراغی

6- دیوان مسکین قلیچ

7- دیوان ملانفس

8- داستان زهره و طاهر

9- داستان صایاد و همراه

10- داستان یوسف و زلیخا

 

خوشبختانه از بهمن ماه 1357 شمسی و با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، درهای آزادی بیان و فعالیت در زمینه ی زبان و ادبیات قومی پا به پای دیگر اقوام و طوایف، به روی نویسندگان و شاعران ترکمن نیز گشوده شد و روند تحول و تکامل را سرعتی دو چندان بخشید. امید است که این فروغ آزادی همچنان بدرخشد و زمینه های خلق آثاری ارزشمند را فراهم کند.

 

منبع: کتاب نگاهی به فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها

تألیف: گنبد دردی اعظمی راد

 

 

شنبه 19 مرداد 1387
نوشته شده توسط متین قزلجه , موضوع مقاله :‌ زبان و ادبیات

نظرات ()| ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام

آخرین مطالب
لینکستان

سایت ها


ترکمنان غیور

Turkmen Yigit

دلنوشته های یک پسر ترکمن

توركمنینگ گؤزه‌ل آدلارئ

تمران

وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه مازندران

سایت رسمی اشک رویا یوسف قلیچ پور

سایت ورزشی گنبد کاووس

اشک رویا

سایت فرهنگی خبری ئیلدز

ترکمن

ترکمن تولز

ارکین

آلادالارئم

جمعیت فرهنگی اجتماعی اولکا کمیش دپه

وب سایت شخصی امان قلیچ شادمهر

هفته نامه همزیستی

گلستان نیوز

سایت فرهنگی ترکمن آنلاین

بارش نیوز (جبهه مشارکت ملی گلستان)

گنبد آنلاین

اولکامیز (سایت اطلاع رسانی آق قلا)

دوتار (دانلود موسیقی ترکمن)

یاشلیق

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گلستان

ویکی پدیا ترکمنی

پایگاه اطلاع رسانی آق قلا

فتو فلیکر بندر ترکمن

انجمن فرهنگی ترکمن های مقیم گوتنبرگ سوئد

هفته نامه سلیم

فصلنامه یاپراق

دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن ایران

طبرستان

انجمن شعر و ادب ترکمنی میراث

گاهنامه صحرا

ترکمن کلیک

وب سایت بدر

پاراسات

مصلی نماز جمعه اهل سنت گنبدکاووس

نخبگان کمیش دپه

اوزاق یاشا بیگ ترکمن ایلم

دیوان کامل مختومقلی فراغی

ایل- گون

یاغشی یول

تورکمن صحرا مدیا

هفته نامه صحرا

شرکت تعاونی تولید و مشاوره اسب اصیل ترکمن

سارغد (دانشجویان ترکمن دانشگاه سیستان و بلوچستان)

غوشغیلار

ترکمن صحرا

دانشجویان ترکمن دانشگاه اردبیل

یاغتی ترکمن صحرا

دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل

آق قلا

پایگاه اطلاع رسانی جمعیت ترکمنهای مقیم تهران

سایت خبری و فرهنگی ترکمن صحرا

سایت اطلاع رسانی گنبد

پایگاه اطلاع رسانی استان گلستان

همه سایت ها

وبلاگ ها


عکس آق قلا

دیهیم بندر ترکمن

زندگی

پنجره ای رو به سخن

با من بمان

آلتین قپبا (مایا)

دلنوشته (هاتیجا)

گل شاد

اٌغلن

یک پسر (نوشته های محمد فرهادی توماج)

مجله ترکمنی میراث

وبلاگ فرهنگی دانشجویان ترکمن دانشگاه علوم پزشکی ساری

اشعار ترکمنی (موسی قزلجه)

اشعار طنز ترکمنی (موسی قزلجه)

ایلیار

مایسا

پژواک (اجو)

دختر طلایی (هانا)

آیراتین

نوشتهای یک جوان ترکمن

ترکمن مدیکال

گل مادر (عایشه)

عاشق ترکمن صحرا

هاتیجا...

MY Friends (آینا)

وبلاگ پسران گنبدی

اشک رویا (یوسف قلیچ پور)

myminds (آیرا)

خاطرات ترک خورده (مرضیه)

پلی بین من و شما (دکتر دیه جی)

دانشجویان ترکمن دانشگاه پیام نور گرگان

زیست پژوهان گنبد کاووس

روستای قرنجیک خواجه خان

دختر ترکمن (جیران)

کم کم درخت می شوم

پیام بازرگانی

دنیای تو

ترکمن های مقیم جم

اهل سنت شمال

بچه های بندر تر کمن

آرمادا

راز گل سرخ (مایا)-(تعطیل شد)

بدون عنوان (ظهری)

ترکمن قیز (گزل)

لبریز از عشق

همه وبلاگ ها

 

 

 


ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک ارسال لینک

ابتدای صفحه

Design By: www.Bayragh.ir © 2006-2009

.استفاده از مطالب وبلاگ با ذكر منبع بلامانع است